انواع مالیات و توضیحات کامل در رابطه با آن‌ها

مالیات یک روش برای اداره کشورهای مختلف توسط دولت‌هاست و تقریبا تمام کشورها از شهروندان خود مالیات دریافت می‌کنند. پرداخت مالیات به دولت یک بخش جدانشدنی از زندگی است و شما چه بخواهید و چه نخواهید باید آن را پرداخت کنید. حتی گاهی اوقات روی اجناسی که خریداری می‌کنید مالیات می‌پردازید و خودتان هم از این موضوع باخبر نمی‌شوید. مالیات‌ها انواع مختلفی هم دارند. شما به‌عنوان یک فرد عادی و یا صاحب کسب و کار باید از انواع مالیات، چگونگی محاسبه و روش‌های پرداخت آن مطلع باشید. به این منظور در ادامه با ما همراه شوید تا در مورد مالیات اطلاعات مفید و کاملی را در اختیار شما قرار دهیم.

مالیات چیست و چگونه تعریف می‌شود؟

مالیات یک روش برای تامین هزینه‌های دولت است. دولت بر موارد مختلف مانند درآمد، مسکن و… از شهروندان مالیات دریافت می‌کند. البته دولت‌ها معمولا این پول را باز هم برای خود مردم و در اموری مانند این زیرساخت‌های، دفاعی، رفاه اجتماعی، ساخت مدارس، پل، بیمارستان و… به هزینه می‌کنند.

مالیات معمولا از تمام اشخاص حقیقی و حقوقی در کشورهای مختلف دریافت می‌شود. اشخاص حقوقی مانند شرکت‌ها، نهادهای خصوصی و دولتی، انجمن‌ها و سازمان‌های غیر انتفاعی موظف به پرداخت مالیات هستند. افرادی هم که کسب و کار خود را دارند به‌عنوان اشخاص حقیقی شناخته می‌شوند و باید مالیات بپردازند.

دسته‌بندی انواع مالیات در ایران؛ مالیات مستقیم و غیرمستقیم

مالیات در اکثر کشورها همچون ایران به دو نوع مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شود. مالیات مستقیم به مالیاتی گفته می‌شود که شما باید بر روی درآمد و یا دارایی‌های خود مانند ملک و املاک به‌صورت سالانه بپردازید. این مالیات به افرادی که صاحب کسب و کار هستند و یا ملک و املاک دارند تعلق می‌گیرد.

مالیات غیر مستقیم بر روی تقریبا تمام کالاهایی که خریداری می‌کنید وجود دارد و با نام مالیات بر ارزش افزوده شناخته می‌شود. این نوع مالیات غیر مستقیم است، چون شاید شما هرگز متوجه آن نشوید که مالیات پرداخت کرده‌اید و فکر کنید کل مبلغ فاکتور مربوط به هزینه کالایی است که خریده‌اید. به همین دلیل به آن مالیات غیرمستقیم گفته می‌شود.

توضیحات کامل درباره انواع مالیات مستقیم

مالیات مستقیم به مالیاتی اشاره دارد که خود افراد به طور مستقیم آن را پرداخت می‌کنند و با آگاهی کامل هم این کار را انجام می‌دهند. وقتی شما یک دارایی مانند ملک دارید و یا از جایی کسب درآمد می‌کنید، باید روی آنها مالیات بپردازید. به این نوع مالیات مستقیم گفته می‌شود؛ پس مالیات بر دارایی و درآمد مستقیم هستند و صاحبان آنها باید مالیات را به موقع پرداخت کنند تا مشمول جریمه نشوند. در ادامه در مورد انواع مالیات مستقیم بیشتر برای شما توضیح می‌دهیم.

مالیات مستقیم به دو نوع مالیات بر درآمد و مالیات بر ثروت (دارایی) تقسیم می‌شود. البته هر کدام از این انواع مالیات مستقیم هم خودشان زیرمجموعه‌هایی دارند که باید در مورد آنها بیشتر بدانید. در ادامه در مورد انواع مالیات بر درآمد و دارایی به شما توضیح می‌دهیم.

عرفی انواع مالیات بر درآمد

درآمد افراد ی که صاحب کسب و کار هستند مشمول مالیات می‌شود. به این نوع مالیات، مالیات بر درآمد می‌گویند. این نوع مالیات را هم دولت از افراد دریافت می‌کند. نرخ مالیات بر درآمد هم به میزان درآمد و حقوق افراد بستگی دارد و هرچه درآمد فرد بیشتر باشد مالیات آن هم افزایش پیدا می‌کند.

این نوع مالیات به مشاغل مختلف تعلق می‌گیرد. همچنین افرادی که ملک و املاک دارند و آنها را اجاره داده‌اند هم باید مالیات بر درآمد از اجاره پرداخت کنند. در ادامه درباره این موارد بیشتر برایتان توضیح می‌دهیم.

مالیات بر درآمد کسب و کارها

افرادی که کسب و کار خود را راه اندازی می‌کنند، معمولا افراد دیگری را هم به استخدام در می‌آوردند و درآمد خوبی دارند. این افراد باید بر روی درآمد خود مالیات بپردازند. به این نوع مالیات، مالیات بر درآمد از کسب و کار گفته می‌شود. این قانون در ماده ۹۳ قانون مالیاتی آمده و عنوان می‌کند هر فردی که صاحب کسب و کار است، باید بر روی درآمد خود مالیات بپردازد. البته این مالیات پس از محاسبه دقیق و کسر بخشودگی‌ها و معافیت‌های مالیاتی قابل پرداخت خواهد بود.

مالیات بر حقوق

یکی دیگر از انواع مالیات‌ها در سیستم امور مالی و دارایی ایران مالیات بر حقوق است. افرادی که در صنایع مختلف مشغول به کار هستند و حقوق دریافت می‌کنند، باید مالیات بر حقوق بپردازند. این مالیات به‌صورت مستقیم است و تمام افراد باید آن را در نظر داشته باشند. مالیات بر حقوق باعث می‌شود تا درآمد افراد مختلف در سطح جامعه با یکدیگر برابری بیشتری داشته باشد. این مالیات نوعی مالیات بر درآمد است که به میزان حقوق هر شخص بستگی دارد و با توجه به آن تعیین می‌شود.

مالیات بر درآمد از ملک و املاک

یکی دیگر از انواع مالیات بر درآمد که افراد مختلف باید نسبت به پرداخت آن اقدام کنند، مالیات بر درآمد ملک و املاک است. وقتی شما ملکی خریداری می‌کنید که خودتان در آن ساکن نیستید و آن را اجاره می‌دهید، باید بر روی اجاره بها مالیات بپردازید.

همچنین اگر ملکی داشته باشید که هیچ فعالیتی نداشته باشد و خالی باشد، به آن هم مالیات تعلق می‌گیرد. مورد بعدی هم زمانی است که ملکی را می‌فروشید. شما باید بر روی عایدی از فروش ملکتان مالیات بدهید. این قوانین در ماده ۵۲ قانون مالیاتی آمده است و عنوان می‌کند افرادی که از ملاک خود در خاک ایران درآمد دارند، باید بر روی آن مالیات بپردازند.

مالیات بر درآمد از کشاورزی

افرادی که در حوزه‌های کشاورزی فعالیت می‌کنند از دادن مالیات معاف هستند. فعالیت‌های کشاورزی، دامداری، دامپروری، پرورش آبزیان، پرورش طیور، پرورش زنبور عسل، صید، باغداری، جنگلداری و… از این دسته فعالیت‌ها هستند که از پرداخت مالیات معاف می‌شوند. البته سازمان امور مالیاتی همیشه این فعالیت‌ها را رصد می‌کند تا اگر واقعا جزو این دسته فعالیت‌ها هستند مالیات ندهند؛ در غیر این صورت از آنها مالیات می‌گیرد و حتی آنها را جریمه می‌کند؛ زیرا قصد گمراه کردن ماموران اداره دارایی را داشته‌اند.

مالیات بر درآمد پیش بینی نشده

یکی دیگر از انواع مالیات بر درآمد، مالیات بر درآمدی است که به صورت اتفاقی به دست می آید. این مورد در مواد ۱۱۹ الی ۱۲۳ قانون مالیاتی آمده و میگوید که اگر اشخاص حقیقی و حقوقی درآمدی اتفاقی داشته باشند که از طرق مختلف به دست آمده، باید مالیات بپردازند.

انواع مالیات غیرمستقیم شامل چه مواردی می‌شود؟

مالیات غیر مستقیم همان مالیاتی است که ممکن است آحتی متوجه پرداخت آن نشوید، زیرا این مالیات از همه افراد جامعه دریافت می‌شود. این نوع مالیات به دو دسته تقسیم می‌شود که در ادامه آنها را به شما معرفی می‌کنیم:

مالیات بر واردات

مالیات بر واردات به هزینه‌هایی گفته می‌شود که در هنگام واردات کالا به کشور باید به دولت پرداخت کنید. این هزینه‌ها شامل مالیات بر سود تجارت، عوارض واردات خودرو و ماشین آلات و عوارض گمرکی می‌شود.

مالیات مصرف کننده

این نوع مالیات مخصوص کالاهای مصرفی مانند تولیدات پزشکی و داروها، فرآورده‌های نفتی، خرید و فروش خودرو و سیگار است. مالیات بر ارزش افزوده هم که به تمام کالاهایی که می‌خرید تعلق می‌گیرد. مالیات مصرف کننده غیرمستقیم است و بر روی قیمت کالاها محاسبه می‌شود، به همین دلیل متوجه آن نمی‌شوید.

اشخاص مشمول مالیات؛ چه کسانی باید مالیات پرداخت کنند؟  

می‌توان گفت تمام افرادی که در کشور ایران درآمد دارند، صاحب یک کسب و کار هستند و یا ملک و املاک دارند، مشمول پرداخت مالیات می‌شوند. کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی باید در اداره مالیات ثبت نام کنند تا بتوانند مالیات خود را بپردازند. افرادی که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم به‌عنوان مودی مالیاتی شناخته می‌شوند و باید مالیات پرداخت کنند:

• تمام افرادی که در ایران ملک و املاک و یا دارایی‌های دیگر دارند
• تمام افرادی که مقیم ایران هستند و در داخل یا خارج از کشور درآمد دارند
• ایرانی‌هایی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند، اما در ایران منبع درآمد دارند
• تمام شرکت‌های ایرانی که در داخل یا خارج از ایران درآمد دارند
• اشخاص حقیقی و حقوقی غیر ایرانی که در ایران درآمد دارند.

تمام این افراد باید در سامانه مودیان ثبت نام کنند و کد مالیاتی بگیرند تا بتوانند مالیات‌های خود را پرداخت کنند.

اشخاص معاف از مالیات؛ چه کسانی موظف به پرداخت مالیات نیستند؟

یک سری از گروه‌ها از پرداخت مالیات معاف هستند. این افراد را قانون سازمان امور مالیاتی معاف کرده و هیچ اقدام غیرقانونی در جهت معافیت آنها از مالیات انجام نشده است. ماده ۲ قانون مالیات افراد زیر را از پرداخت مالیات معاف کرده است:

• سازمان‌های دولتی و وزارتخانه‌های مختلف
• شرکت‌ها و سازمان‌هایی که از دولت بودجه می‌گیرند مانند سازمان صدا و سیما
• شهرداری، استانداری و زیر مجموعه‌ها
• نهادهایی که انقلابی هستند و از حکومت و رهبری معافیت مالیاتی دارند

این افراد اصلا مشمول مالیات نمی‌شوند و لازم نیست در سامانه مودیان هم ثبت نام کنند؛ پس اگر در یکی از این دسته‌ها قرار دارید نیازی به پرداخت مالیات نخواهید داشت.

جرائم مالیاتی؛ پرداخت نکردن مالیات چه عواقبی دارد؟

پرداخت مالیات مراحل گوناگونی دارد؛ یعنی افرادی که صاحب کسب و کار هستند و یا پرداخت مالیات از تکالیف آنهاست، در ابتدا باید در سامانه مودیان ثبت نام کنند و سپس ادامه مراحل را انجام دهند.

اجرا نکردن هر کدام از این مراحل و یا انجام ندادن تکالیف مالیاتی توسط مودیان منجر به جریمه شدن آنها خواهد شد. این جرائم برای هر کدام از تکالیف مالیاتی متفاوت هستند و فرد را به‌صورت نقدی و یاغیر نقدی مجازات می‌کنند.

مثلا همین عضو نشدن در سامانه مودیان برای صاحبان کسب و کارجریمه دارد. اگر مودیان صورتحساب‌های الکترونیک خود را هم به سامانه مودیان ارسال نکنند باز هم جریمه می‌شوند. جریمه این تخلف برابر با ۱۰ درصد از مبلغ فروش و یا مبلغ دو میلیون تومان (هر کدام که بیشتر باشد) است. یک سری از تخلفات جدی‌تر هم ممکن است فرد را با ضربات شلاق، محرومیت از فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی و… مواجه کند؛ پس اگر یک مودی مالیاتی هستید حتما به قوانین توجه داشته باشید و برای رعایت کردن آنها تلاش کنید.

وظایف مودیان مالیاتی؛ تنظیم دفاتر قانونی و تسلیم اظهارنامه مالیاتی

همان‌طور که اشاره کردیم، مودیان مالیاتی یک سری تکالیف و وظایف نسبت به سازمان امور مالیاتی دارند که باید آنها را رعایت کنند. تکالیف اشخاص حقیقی این است که در سامانه مودیان ثبت نام کنند، کد مالیاتی بگیرند، گواهی امضا الکترونیک دریافت کنند، شناسه حافظه مالیاتی داشته باشند و صورتحساب‌های الکترونیک خود را به صورت منظم به سازمان امور مالیاتی ارسال کنند.

وظایف اشخاص حقوقی کمی با اشخاص حقیقی فرق دارد. شرکت‌ها باید با تنظیم دفاتر قانونی (روزنامه و کل) وظایف خود را انجام دهند. شرکت‌ها همچنین باید این مدارک را به سازمان امور مالیاتی ارائه دهند تا وضعیت مالیات آنها بررسی شود. تنظیم دفاتر قانونی هم بر عهده حسابدار شرکت است که باید این کار را با دقت زیادی انجام دهد؛ در غیر این صورت در محاسبه میزان مالیات مشکل ایجاد می‌شود. همه مودیان مالیاتی هم باید اظهارنامه‌ مالیاتی خود را تنظیم و آنها را در زمان مناسب برای سازمان امور مالیاتی بفرستند تا مشمول جریمه نشوند.

نرخ مالیاتی چیست؟

نرخ مالیاتی همان رقمی است که اشخاص حقیقی و حقوقی یا در واقع همان مودیان باید نسبت به پرداخت آن اقدام کنند. هر نوع مالیاتی درصد و نرخ مخصوص به خود را دارد که سازمان امور مالیاتی هر ساله این نرخ‌ها را تعیین می‌کند.

نرخ مالیات معمولا بر اساس نوع کسب و کار و میزان درآمد به افراد تعلق می‌گیرد. افرادی که ثروتمندتر هستند معمولا باید مالیات بیشتری نسبت به قشر با درآمد متوسط بپردازند. در مجموع نرخ مالیات با افزایش درآمد و دارایی بالا می‌رود.

مثلا مالیات بر درآمد شرکت‌ها در ایران تقریبا ۲۵ درصد است، اما هرچه درآمد یک شرکت یا کسب و کار بیشتر شود، مالیات آنها هم افزایش پیدا می‌کند.

مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی؛ انواع مالیات شرکت‌ها

قبلا هم اشاره کردیم که تمام شرکت‌هایی که در ایران فعالیت می‌کنند به‌عنوان اشخاص حقوقی شناخته می‌شوند. این اشخاص هم باید بر روی درآمد خود مالیات بپردازند. شرکت‌ها معمولا عایدی بیشتری دارند و میزان مالیات آنها هم بیشتر است، اما باز هم این مالیات با توجه به میزان درآمد شرکت‌ها تعیین می‌شود.

• تمام شرکت‌های ایرانی که از فعالیت در ایران و یا خارح از ایران درآمد دارند، باید پس از کسر معافیت‌ها و بخشودگی‌های مالیاتی به مقدار ۲۵ درصد از درآمد خود را مالیات بدهند.
• یک سری از شرکت‌ها هم هستند که غیر تجاری‌اند، اما از راه فعالیت‌های مختلف انتفاعی درآمد دارند. این شرکت‌ها هم باید مالیات را برای کل درآمدی که به دست می‌آورند بپردازند.
• شرکت‌هایی که خارجی هستند و در ایران قرار دارند و یا مقیم خارج از ایران هستند باید بر روی کل درآمد خود مالیات بپردازند. این شرکت‌ها معمولا از طریق کارگزار، شعبه و یا نمایندگی در ایران فعالیت می‌کنند و بنابراین مشمول مالیات می‌شوند.

شرکت‌ها به ازای هر ۱۰ درصدی که درآمدشان افزایش پیدا کند شامل یک الی پنج درصد تخفیف مالیاتی می‌شوند؛ البته به شرطی که مالیات‌های سال قبل را تسویه کرده باشند و برای پرداخت مالیات سال جدید هم به موقع اقدام کنند. سازمان امور مالیاتی هر سال زمان پرداخت مالیات اشخاص حقیقی و حقوقی را مشخص می‌کند. این تاریخ معمولا اول دی برای اشخاص حقیقی و اول مهر برای اشخاص حقوقی است.

دادرسی مالیاتی

بعد از اینکه مودیان اظهارنامه خود را به سازمان امور مالیاتی ارسال کردند، این سازمان میزان مالیات را برای آنها محاسبه می‌کند و به اطلاع آنها می‌رساند. گاهی اوقات این مقدار مالیات با مقدار واقعی تفاوت زیادی دارد و همین موضوع مودیان را نگران می‌کند.

باید بگوییم که مودیان مالیاتی تا ۳۰ روز پس از دریافت اطلاعات مالیاتی خود می‌توانند نسبت به آن اعتراض کنند. به این اعتراض نامه دادرسی مالیاتی گفته می‌شود. خود اشخاص حقیقی و حقوقی و یا وکلای آنها می‌توانند اعاده دادرسی داشته باشند و مراتب را به مراجع قانونی سازمان امور مالیاتی اطلاع دهند. به این ترتیب پرونده شما بازبینی خواهد شد و نتیجه را به شما اطلاع خواهند داد.

جمع بندی

مالیات موضوعی است که در تمام کشورها وجود دارد و دولت‌ها معمولا از طریق دریافت مالیات بخشی از هزینه جوامع را تامین می‌کنند. انواع مختلف مالیات به مستقیم و غیرمستقیم دسته بندی می‌شود و اشخاص حقیقی و حقوقی به‌عنوان مودی ملزم به پرداخت آن هستند. اگر شما هم جزو این اشخاص هستید بهتر است برای حسابرسی مالیاتی از برنامه‌ها و سایت‌های حسابداری مانند مگاپی کمک بگیرید تا برای تکمیل اظهارنامه مالیاتی و ارسال آن به اداره مالیات با مشکل مواجه نشوید.

سوالات متداول