قوانین مالیاتی در قراردادها و شرکت‌های پیمانکاری

قرارداد پیمانکاری، یک توافق رسمی است که در آن، یک فرد یا شرکت (کارفرما) انجام یک کار خاص را به فرد یا شرکت دیگر (پیمانکار) واگذار می‌کند. این کار معمولاً شامل پروژه‌های مهندسی و ساختمانی، خدمات فنی، یا تأمین کالا و خدمات می‌شود. در این قرارداد، شرایط مالی، مدت زمان و دیگر جوانب انجام کار مشخص می‌شود. اما یکی از مسائل مهم و قابل‌توجه در قراردادهای پیمانکاری، مسئله مالیات است. عدم آگاهی از مالیات ممکن است برای پیمانکاران مشکلاتی ایجاد کند. در این مقاله، تمرکز ما بر بررسی مالیات قرارداد پیمانکاری است و به اهمیت دانش در این زمینه برای پیمانکاران تاکید داریم. این بررسی شامل نحوه محاسبه مالیات، نرخ‌های مالیاتی مربوطه و مسائل مرتبط با مالیات برای پیمانکاران است.

انواع قرارداد پیمانکاری

پیش از بررسی روش‌های محاسبه مالیات قرارداد پیمانکاری، مفهوم و انواع این قراردادها را باید به خوبی درک کنیم. این قراردادها به طور کلی به دو دسته عمرانی و غیر عمرانی تقسیم می‌شوند و از لحاظ ساختاری می‌توانند به شکل‌های مختلفی باشند.

یکی از انواع قراردادهای پیمانکاری، قرارداد بر اساس فهرست بها است که در آن برای هر کار مبلغی تعیین و نهایتاً مجموع تمامی خدمات در نهایت به مبلغ قرارداد اضافه می‌شود. در قرارداد مدیریت پیمان نیز، پیمانکار از کل هزینه‌ها یک درصد را به عنوان سهم خود دریافت می‌کند.

در حالی که در قرارداد امانی، پیمانکار تجهیزات و ماشین‌آلات خود را در اختیار پروژه قرار می‌دهد و هزینه آن را دریافت می‌کند. قرارداد بر اساس پیشرفت کار نیز زمانی که پایان کار تعیین نمی‌شود، بر مبنای پیشرفت کار انجام می‌شود.

همچنین، قراردادهای پیمانکاری بر اساس زیربنا و قیمت ثابت نیز وجود دارند که هر کدام شرایط خاص خود را دارند و در هر حالت، مالیات شرکت‌های پیمانکاری بر اساس قوانین مالیاتی مربوطه، تنظیم و وصول می‌شود.

انواع مالیات قرارداد پیمانکاری

مالیات قرارداد پیمانکاری، به طور یکسان و بدون هیچ‌گونه تفاوتی در هر دو نوع قرارداد عمرانی و غیرعمرانی لازم است پرداخت شود. ازاین‌رو انواع مالیات مرتبط با قراردادهای پیمانکاری طبق اصلاحیه قانون مالیات‌های مستقیم 1345 مشخص شده است:

مالیات مقطوع پیمانکاری:

مالیات تکلیفی پیمانکاری، که به عنوان مالیات مقطوع پیمانکاری نیز شناخته می‌شود. افراد و سازمان‌های زیر موظف به پرداخت این نوع مالیات قرارداد پیمانکاری هستند:

• کارفرمایان
• سازمان‌های دولتی
• شهرداری‌ها
• مؤسسات عام‌المنفعه مستقل
• شرکت‌ها

این افراد و سازمان‌ها موظف هستند تا مبلغ مالیات قرارداد پیمانکاری را از مبلغ پرداختی به پیمانکار کسر کرده و آن را به سازمان امور مالیاتی پرداخت نمایند. مالیات مقطوع تنها زمانی به پیمانکار تعلق می‌گیرد که کارفرما مبلغ قرارداد را پرداخت کرده باشد. به‌عبارت‌دیگر، پیمانکار نیز موظف به پرداخت مالیات است و باید رسید این پرداخت را برای پرونده‌های مالیاتی خود نگه دارد.

نکات کلیدی در مورد مالیات مقطوع پیمانکاری:

1. شرط لحاظ شدن مالیات مقطوع در قرارداد پیمانکاری این است که مبلغ آن بیشتر از 10 میلیون ریال باشد.
2. مالیات مقطوع دو قسمت دارد: 4% قطعی و 5% پیش‌پرداخت که از مبلغ پیمانکار کسر می‌شود. این نرخ مالیات برای برخی شرکت‌هایی که در زمینه‌هایی نظیر ساختمانی، تأسیسات فنی، حمل‌ونقل، نقشه‌کشی و نظارت، محاسبات فنی فعالیت می‌کنند، 5.5% است.
3. اگر پیمانکار پروژه را به شخص دیگری واگذار کند، پیمانکار دوم موظف به پرداخت این مالیات نیست.
4. کارفرمای پیمانکار خارجی یا ساکن در خارج، باید مالیات را با نرخ 4%  واریز کند.
5. نوع پیمان اثری در کسر مالیات مقطوع ندارد.

مالیات بر درآمد پیمانکاری

شرکت‌های پیمانکاری، چه سهامی و چه غیرسهامی، موظف به پرداخت مالیات بر درآمد حاصل از فعالیت‌های پیمانکاری هستند. در این نوع مالیات، تمام درآمدهای حاصل از پروژه‌ها و قراردادهای پیمانکاری مورد محاسبه قرار می‌گیرد. برای تعیین درآمدهای پیمانکار، از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

بررسی دفاتر مالی پیمانکار: اطلاعات مالی پیمانکار از طریق بررسی دقیق دفاتر و حسابداری آن‌ها مشخص می‌شود.

تشخیص علی‌الراس یا مؤدی مالیاتی بر اساس شواهد و قرائن: با بررسی دقیق شواهد و قرائن مالی، درآمدهای مشمول مالیات تعیین می‌شود.

حساب مالیاتی پیمانکار: پیمانکاران موظف به تنظیم حساب مالیاتی خود هستند که شامل درآمدها و هزینه‌های مرتبط با پروژه‌های پیمانکاری می‌شود.

اسناد مالیات مقطوع پیمانکاری پرداختی توسط کارفرما: مبالغ مالیات مقطوع که توسط کارفرما پرداخت می‌شود، به عنوان درآمد مشمول مالیات محاسبه می‌شوند.

تمامی درآمدهای مشمول مالیات، در پایان سال مالی در دفاتر ثبت و گزارش می‌شوند تا محاسبه و پرداخت مالیات به‌طور صحیح و دقیق انجام شود.

قوانین بیمه و مالیات قراردادهای پیمانکاری

قانون تأمین اجتماعی به‌عنوان یک راهنمای اساسی برای تعیین بیمه در قراردادهای پیمانکاری شناخته می‌شود. شورای نگهبان و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز در توصیه‌های خود، مباحث مربوط به تعیین میزان حق بیمه در این نوع قراردادها را تأیید کرده‌اند.

مفاد مربوط به بیمه و مالیات قرارداد پیمانکاری به شرح زیر است:

بند 38 این قانون مشخص می‌کند:

در صورت انجام کار به‌صورت مقاطعه توسط شخص حقیقی یا حقوقی، کارفرما موظف است در قرارداد مقاطعه‌کار را متعهد کند که کارکنان خود و مقاطعه‌کار فرعی را بیمه کرده و طبق ماده 28 قانون تأمین اجتماعی تمام حق بیمه را بپردازد. همچنین، پرداخت 5 درصد از مبلغ کل کار به مقاطعه‌کار از سوی کارفرما به ارائه مفاصحساب از سازمان موکول می‌شود.

تبصره اضافی مصوب 26/2/1372 مقرر می‌کند:

تمامی کارفرمایان موظفند که در صورتی که از تاریخ تعلیق، خاتمه یا فسخ قرارداد با مقاطعه‌کاران و مهندسین مشاور یک سال گذشته و در این مدت برای پرداخت بیمه کارکنان فعال در اجرای قرارداد اقدام ننموده باشند، 5% از کل مبلغ کار و آخرین قسط نگهداری شده را به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت کنند. میزان حق بیمه پس از قطعی‌شدن طبق قوانین و با توجه به آراء هیأت تجدیدنظر مشخص و به پیمانکاران اعلام خواهد شد تا ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ توسط سازمان تأمین اجتماعی پرداخت گردد.

نحوه اجرای این تبصره بر اساس آیین‌نامه‌ای خواهد بود که توسط سازمان تأمین اجتماعی تدوین و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.

ماده 28 این قانون نیز مقرر می‌کند:

از ابتدای مهرماه تا پایان سال ۱۳۵۴، حق بیمه به میزان 28% از مزد یا حقوق محاسبه می‌شود که 7% آن به عهده بیمه شده، 18% به عهده کارفرما و 3% توسط دولت تأمین می‌شود.

تبصره اول این ماده هم افزوده است:

از ابتدای سال ۱۳۵۵، سهم کارفرما در حق بیمه به میزان 20% از مزد یا حقوق بیمه شده و با احتساب سهم بیمه شده و کمک دولت، حق بیمه به 30% از مزد یا حقوق افزایش می‌یابد.

با توجه به ماده 41، سازمان اختیار دارد در صورتی که نوع کار این اقدام را الزامی کند، نسبت مزد را به کل کار انجام‌شده تعیین و حق بیمه مربوطه را بر این اساس مطالبه و وصول نماید.

نحوه محاسبه مالیات قرارداد پیمانکاری

برای محاسبه مالیات قرارداد پیمانکاری، لازم است شرکت یا شخص مربوطه را در نظر گرفت. این مالیات به صورت تشخیص علی‌الراس مشخص می‌شود و شامل موارد زیر است:

مالیات شرکت‌های پیمانکاری سهامی:

۳ درصد از کل درآمد مشمول مالیات سهم مالیات شهرداری

۳.۵ در هزار از کل درآمدهای مشمول مالیات سهم اتاق بازرگانی، صنایع و معادن

۱۵ درصد مالیات سود اکتسابی سهامداران

۲۵ درصد مالیات سود اکتسابی برای سرمایه شرکت

مالیات شرکت‌های پیمانکاری غیر سهامی:

مالیات سهم شهرداری به نرخ ۳ درصد از کل درآمد مشمول مالیات محاسبه می‌شود. همچنین، مالیات اتاق بازرگانی، صنایع و معادن نیز به نسبت ۳.۵ در هزار از کل درآمد مشمول مالیات در نظر گرفته می‌شود. محاسبه مالیات سهم شرکا پس از کسر مالیات شهرداری طبق ماده ۱۳۴ قانون مالیات‌های مستقیم انجام می‌شود.

مالیات قرارداد پیمانکاری شخص حقیقی:

افراد حقیقی که به صورت فردی مالیات قرارداد پیمانکاری را می‌پردازند، مشمول مالیات درآمد به صورت نرخ تصاعدی طبق ماده ۱۳۴ قانون مالیاتی می‌شوند. این افراد می‌توانند درخواست بخشودگی مالیاتی بر اساس این ماده را ارائه دهند.

نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده قرارداد پیمانکاری چگونه است؟

طبق قوانین مالیات بر ارزش افزوده، پیمانکار موظف است از کل مبلغ صورت وضعیتی که به کارفرما ارائه می‌دهد، ۹ درصد مالیات بر ارزش افزوده و عوارض ارزش افزوده را محاسبه کرده و از کارفرما مطالبه نماید. این مبلغ قبل از کسورات، چه قانونی و چه توافقی، محاسبه می‌گردد. تخصیص کسورات، به کم شدن مقادیری از حقوق کارکنان، به صورت توافقی بین کارفرما و کارکنان یا طبق مقررات قانونی گفته می‌شود.

به عنوان مثال:

اگر کل صورت وضعیتی که پیمانکار به کارفرما ارائه می‌دهد مبلغ ۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال باشد و مبلغ بعد از کسورات ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال باشد، میزان ارزش افزوده از مبلغ اولیه محاسبه می‌شود.

۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ * 9% = ۴۵,۰۰۰,۰۰۰

معافیت مالیاتی شرکت‌های پیمانکاری

بنابر قانون مالیات بر ارزش افزوده، اگر پیمانکار بخشی از مبلغ قرارداد را برای خرید لوازم و تجهیزات مورد نیاز صرف کند، این مبلغ از مالیات معاف خواهد بود. اگر مواد و لوازم خریداری شده داخلی باشند، مالیات بر ارزش افزوده بر این مبلغ معاف می‌شود.

اگر خرید از محصولات خارجی باشد، تمام هزینه‌های گمرکی و اضافی مرتبط با واردات محصولات، که همه آنها در پروانه سبز مندرج می‌شوند، از پرداخت مالیات معاف خواهد بود. علاوه بر این، اگر یک پیمانکار ایرانی به عنوان یک پیمانکار جایگزین، بخشی از قرارداد پیمانکاری خارجی را انجام دهد و لوازم و تجهیزات مورد نیاز را خریداری کند، از پرداخت مالیات معاف خواهد بود.

اصلاحات مالیات قرارداد پیمانکاری

تغییرات در مالیات قرارداد پیمانکاری در سال‌های اخیر به‌همراه اصلاحات قوانین مالیات مستقیم صورت گرفته است. در سال 1395، با اصلاحاتی در قانون مالیات مستقیم، پیمانکاران و شرکت‌های پیمانکاری دیگر موظف به پرداخت 3% مالیات تکلیفی نیستند. به همین دلیل، خود حقوق‌بگیران به‌جای پیمانکار مالیات قرارداد حق‌الزحمه‌ای را پرداخت می‌کنند.

قبل از تاریخ 31 تیر 1394، مالیات قرارداد پیمانکاری براساس ماده 104 قانون مالیات مستقیم مصوب 3 اسفند 1366 تعیین میشد. ‌طبق این ماده، کارفرمایان موظف بودند از تمام صورت‌وضعیت‌ها 5% کسر کنند و به سازمان امور مالیاتی بپردازند. اما با اصلاحات قانون مالیات این ماده حذف شد. با هدف ایجاد شفافیت در تمام فعالیت‌های اقتصادی و ارتقاء نظام یکپارچه اطلاعات مالیاتی، پایگاه اطلاعات هویتی و دارایی‌های مؤدیان مالیاتی در سازمان امور مالیاتی ایجاد شد.

با اصلاحات جدید، پیمانکاران موظف به ثبت‌نام در سامانه مالیاتی شده و برای تکمیل اظهارنامه مالیاتی اقدام می‌کنند. در سال 1400، معافیت‌های مالیاتی مورد بحث در تغییرات قبلی، به‌عنوان اصلاحاتی در مالیات قراردادهای پیمانکاری مورد تأیید قرار گرفتند.

حق بیمه در قراردادهای پیمانکاری

طبق ماده 38 قانون تأمین اجتماعی، قراردادهای پیمانکاری به سه دسته تقسیم می‌شوند:

• قرارداد عمرانی مشاوره‌ای:

در این نوع قرارداد، حق بیمه برابر با 15% از ناخالص کارکرد است. سهم پیمانکار مشاور 3% و سهم کارفرما 12% از حق بیمه است.

• قرارداد پیمانکاری اجرایی:

در این نوع قرارداد، حق بیمه برابر با 6.6% از ناخالص کارکرد است. از این مبلغ، 1% به سهم پیمانکار و 5% به سهم کارفرما تعلق دارد. پیش از پرداخت هر صورت وضعیت، کارفرما حق بیمه را کسر کرده و به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت می‌کند.

• قراردادهای پیمانکاری غیر عمرانی یا خدماتی:

در این نوع قراردادها، حق بیمه بر اساس نوع کار محاسبه می‌شود:

اگر قرارداد ارائه خدمات باشد و بخشی از کار به‌صورت مکانیکی و بخشی دستی انجام شود، حق بیمه بخش مکانیکی 7% و حق بیمه بخش دستی 15% است.

در قراردادهای خدماتی مکانیکی که کار کاملاً با ماشین‌آلات و ابزار مکانیکی انجام می‌شود، 7% از ناخالص کل کارکرد به عنوان حق بیمه بیکاری محاسبه می‌شود.

در قراردادهای خدماتی که کار به‌صورت غیرمکانیکی انجام می‌شود، حق بیمه بیکاری به میزان 15% از ناخالص کل کارکرد محاسبه می‌شود.

در قراردادهای هزینه مشترک، هزینه مصالح و ابزار بین کارفرما و پیمانکار به اشتراک محاسبه می‌شود و حق بیمه 7% از ناخالص کل کار به عنوان حق بیمه پرداخت می‌شود.

قوانین وزارت کار برای پیمانکاران شامل چه مواردی می شود؟

قوانین و مقررات وزارت کار برای پیمانکاران به طور کاملاً واضح و شفاف تعریف شده‌اند. به این ترتیب، هر پیمانکار موظف است که کارکنان خود را بیمه کند و حداقل حقوق مصوب وزارت کار را به کارکنان و کارگران پرداخت کند. محاسبه و تعیین میزان بیمه و مالیات برای حسابداری پیمانکاری نیازمند آشنایی کامل با قوانین و مقررات و محاسبات دقیق است.

قوانین مالیاتی حسابداری پیمانکاری، برای افراد یا شرکت‌هایی که به‌صورت کارفرما و پیمانکار فعالیت می‌کنند و کارگری ندارند، اعمال نمی‌شود. اما در صورت وجود رابطه کارگری – کارفرمایی در فعالیت‌های پیمانکاری، دو حالت ممکن است:

1- در صورت عدم وجود رابطه مشخصی بین کارفرما و پیمانکار، که در این صورت کارفرما مسئولیت بیمه کردن پیمانکاران را نخواهد داشت.

2- اگر رابطه کارگری – کارفرمایی در فعالیت‌های پیمانکاری وجود داشته باشد، کارفرما می‌تواند 5% از کل هزینه پیمان را به عنوان تضمین بیمه کردن کارگران شاغل و پرداخت حق بیمه آن‌ها نگه دارد. در صورتی که پیمانکار، بخشی از وظایف خود را به پیمانکار دیگری محول کند، همچنان قوانین با همین شرایط قابل اجرا است.

مراحل محاسبه و پرداخت مالیات بر ارزش افزوده قرارداد های پیمانکاری

در فرآیند محاسبه و پرداخت مالیات بر ارزش افزوده، مراحل مختلفی وجود دارد که هر یک نقش مهمی در اطمینان از رعایت قوانین مالیاتی و صحت مالیاتی دارندگان دارند. از جمع‌آوری فاکتورها و ثبت نام در سامانه مالیات بر ارزش افزوده تا تنظیم صورت‌حساب‌ها و ارائه اظهارنامه مالیاتی، هر مرحله باید با دقت و به موقع انجام شود. این فرآیند، علاوه بر ارزش افزوده مالیاتی، نقشی مهم در حفظ توازن مالیاتی و اطمینان از دریافت درآمد منصفانه توسط دولت نیز دارد. به همین دلیل، رعایت دقیق این مراحل و پرداخت به موقع مالیات بر ارزش افزوده، اساسی‌ترین نکته در حفظ سلامت مالیاتی و ارتقاء نظام مالیاتی کشور محسوب می‌شود.

نحوه واریز مالیات صورت وضعیت پیمانکاران

قبل از واریز مالیات، کارفرما باید پیمانکاران و مهندسین را به سازمان امور مالیاتی معرفی کرده و تمام تراکنش‌های مالی آنها باید در پایگاه داده سازمان ثبت شود. طبق ماده 105 قانون مالیات مستقیم، مجموع درآمد شرکت‌ها و درآمد فعالیت‌های انتفاعی دیگر اشخاص حقوقی بعد از کسر زیان‌های ناشی از منابع غیر معاف و معافیت‌های مقرر، مشمول مالیات قطعی با نرخ 25% است. هنگام محاسبه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی، مالیات پرداخت شده با رعایت مقررات مربوطه از مالیات متعلق کسر می‌شود. هر اضافه پرداختی در این موارد قابل استرداد است.

نحوه واریز مالیات صورت وضعیت پیمانکاران در سال 1395 به‌شرح زیر است:

دستگاه‌های اجرایی ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و قراردادهای پیمانکاری ملزم به پرداخت مالیات متعلق به پیمانکار حداکثر تا پایان ماه پس از دریافت صورت وضعیت یا صورت‌حساب مربوط هستند. در صورت عدم پرداخت، بنا به درخواست مؤدی یا پیمانکار، مالیات و جریمه‌های متعلق از طریق عملیات اجرایی از کارفرما وصول و به حساب‌های تعیین شده سازمان امور مالیاتی کشور واریز می‌شود، در این صورت مالیات وصولی به‌حساب مؤدی ذی‌ربط بازپرداخت می‌گردد.

جریمه استنکاف کارفرما، معادل 10% مالیات پرداخت نشده محاسبه و مطالبه می‌شود. همچنین، در صورت تأخیر در پرداخت مالیات‌های موضوع این تبصره، جریمه معادل 2% در ماه نسبت به مالیات پرداخت نشده از زمان انتظار مهلت تسلیم اظهارنامه یا سررسید پرداخت مالیات، هرکدام که مقدم باشد، اعمال می‌شود.

در این صورت، پیمانکاران و مهندسان مشاور مسئولیتی در خصوص پرداخت مالیات و جرائم مذکور نخواهند داشت.

جمع بندی

همان‌طور که در این مقاله هم به آن اشاره شد، پرداخت مالیات قرارداد پیمانکاری به موقع و به صورت صحیح نقش بسیار مهمی در حفظ توازن مالیاتی، اقتصادی و قانونی دارد. این اقدام نه تنها به تأمین منابع مالی دولت برای ارائه خدمات عمومی و تأمین نیازهای اجتماعی کمک می‌کند، بلکه از پیامدهای منفیی همچون جریمه‌ها و مشکلات قانونی جلوگیری کرده و به حفظ اعتماد عمومی و استقرار نظام مالیاتی کمک می‌کند. بنابراین، تمامی ارکان اقتصادی از جمله کارفرماها، پیمانکاران و مهندسان مشاور باید مسئولیت خود را در پرداخت مالیات قرارداد پیمانکاری به موقع بپذیرند تا علاوه‌بر کمک به  پایداری اقتصادی، به فکر منفعت عمومی و توسعه اقتصادی کشور بوده و رونق اقتصادی را تضمین کنند.

سوالات متداول